Kiracı tahliyesi ve tahliye davası; Türkiye genelinde konut ve çatılı işyeri kiralarında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 315, 347, 350–352 ile 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 269–272 çerçevesinde kiracının yalnızca kanunda sınırlı sayılan nedenlerle kiralanan taşınmazdan çıkarılmasını sağlayan kira hukuku mekanizmasıdır. Kira uyuşmazlıkları içinde hak düşürücü süreleri, ihtarname tarihlerini ve 7445 sayılı Kanun zorunlu arabuluculuk aşamalarını eksiksiz yönetmek için sürecin en başından uzman bir kira avukatı ile ilerlenmesi gerekir.
Tahliye Davası ve Kiracı Tahliyesi İçin Temel Yasal İlkeler
- Sınırlı Sebep Kuralı (TBK m. 354): Konut ve çatılı işyerlerinde kanunda sayılan nedenler dışında sözleşmeye konulan keyfi tahliye şartları geçersizdir.
- İlamsız İcra vs. Arabuluculuk Ayrımı: İİK m. 269 temerrüt ve İİK m. 272 taahhüt takiplerinde arabuluculuk aranmaz; Sulh Hukuk’ta açılacak tüm tahliye davalarında ise arabuluculuk dava şartıdır.
- Hak Düşürücü Sürelerin Kesinliği: Tahliye taahhüdünde, ihtiyaçta ve iki haklı ihtarda öngörülen 1 aylık süre (TBK m. 353 ihtarıyla uzatılmadıkça) kaçırılırsa dava reddedilir.
Temerrüt, Tahliye Taahhütnamesi ve İki Haklı İhtar ile Tahliye
Kira sözleşmesi devam ederken kiracının borçlarını ihlal etmesine veya serbest iradesiyle verdiği boşaltma taahhüdüne dayanan başlıca tahliye yolları şunlardır:
- Kira Borcunda Temerrüt (TBK m. 315 & İİK m. 269): Kiracı vadesi gelen kira veya aidat borcunu ödemediğinde kiraya veren ya noterden en az 30 gün ödeme süreli fesih ihtarı gönderir ya da doğrudan İcra Dairesinden tahliye ihtarlı ödeme emri (Örnek 13) düzenler. 30 günlük yasal sürede borç eksiksiz kapatılmazsa İcra Hukuk Mahkemesinde tahliye kararı alınır; borca itiraz edilmezse ayrıca alacağa yönelik haciz süreci başlar.
- Yazılı Tahliye Taahhütnamesi (TBK m. 352/1 & İİK m. 272): Kiracının taşınmazı fiilen teslim aldıktan sonraki bir tarihte düzenlediği ve belirli bir boşaltma günü içeren yazılı taahhütnameye dayanarak, taahhüt edilen tarihten itibaren 1 ay içinde icra takibi (Örnek 14) başlatılabilir veya zorunlu arabuluculuk sonrası Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir. Kiracı icra takibinde imza veya düzenleme tarihine 7 gün içinde itiraz ederse icra durur ve uyuşmazlık Sulh Hukuk Mahkemesine taşınır; Yargıtay yerleşik uygulamasına göre belgenin sözleşmeyle aynı gün ve boş alındığı iddiasını yazılı delille ispat yükü kiracıdadır.
- İki Haklı İhtar Nedeniyle Tahliye (TBK m. 352/2): Bir kira yılı içinde (bir yıldan kısa sözleşmelerde sözleşme süresi boyunca) farklı aylara ait kira bedellerinin ödenmemesi üzerine kiracıya yazılı olarak iki kez haklı ihtarname tebliğ ettirilmişse, kira yılının bitiminden başlayarak 1 ay içinde dava açılabilir. İcra ödeme emri de ihtar yerine geçer; ancak ikinci ihtar gönderilmeden borç ödenmişse ihtar "haklı" sayılmaz.
İhtiyaç, Yeniden İnşa, Yeni Malik ve 10 Yıllık Uzama ile Kiracı Tahliyesi
Kiracının kira ödemelerini düzenli yaptığı hallerde dahi kira hukuku mülk sahibine dört temel kanuni tahliye imkânı tanır:
- Gereksinim (İhtiyaç) ve Esaslı Tadilat / Yeniden İnşa (TBK m. 350): Kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu (çocuk/torun), üstsoyu (anne/baba) veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu kişilerin samimi, zorunlu ve gerçek konut ya da işyeri ihtiyacı doğmuşsa veya taşınmazda içinde oturmayı imkânsız kılan yeniden inşa/imar tadilatı yapılacaksa kira döneminin bitiminden itibaren 1 ay içinde tahliye davası açılır. Bu durumda TBK m. 355 gereği 3 yıl boyunca yeniden kiralama yasağı uygulanır; haklı sebep olmadan başkasına kiralanırsa eski kiracıya en az son bir yıllık kira tutarında tazminat ödenir.
- Yeni Malikin Gereksinimi (TBK m. 351): Kiracının oturduğu taşınmazı satın alan yeni malik kendi veya yakınlarının ihtiyacı için tahliye istiyorsa iki seçeneğe sahiptir: Tapu edinim tarihinden itibaren 1 ay içinde kiracıya durumu yazılı ihtarla bildirip 6 ay sonra dava açabilir ya da sözleşme süresinin bitimini bekleyip dönem sonundan itibaren 1 ay içinde dava ikame edebilir.
- 10 Yıllık Uzama Süresi Sonunda Sebepsiz Fesih (TBK m. 347): Belirli süreli sözleşmede ilk kararlaştırılan süre dolduktan sonra 10 yıllık uzama yılı tamamlandığında, bunu izleyen her yeni uzama yılının bitiminden en az 3 ay önce kiracıya yazılı fesih bildirimi tebliğ ettirilmek suretiyle hiçbir neden göstermeksizin kiracı tahliyesi talep edilebilir. Belirsiz süreli sözleşmelerde ise 10 yıllık hesap sözleşme başlangıcından itibaren yapılır ve her 6 aylık fesih döneminin bitiminden 3 ay önce bildirim gerekir.
| Tahliye Nedeni | Yasal Dayanak | Görevli Mahkeme | Zorunlu Arabuluculuk | Hak Düşürücü / Bildirim Süresi |
|---|---|---|---|---|
| Kira Borcu Temerrüdü (Örnek 13) | TBK m. 315, İİK m. 269 | İcra Dairesi / İcra Hukuk Mah. | Hayır (ilamsız icra yolu) | En az 30 günlük ödeme ihtar süresi |
| Tahliye Taahhütnamesi (Örnek 14 / Dava) | TBK m. 352/1, İİK m. 272 | İcra Hukuk / Sulh Hukuk Mah. | İcrada yok; Sulh Hukuk davasında zorunlu | Taahhüt tarihinden 1 ay (TBK m. 353 ile uzar) |
| İki Haklı İhtar | TBK m. 352/2 | Sulh Hukuk Mahkemesi | Evet (7445 s. Kanun) | Kira yılı bitiminden itibaren 1 ay içinde dava |
| Gereksinim (İhtiyaç) / Yeniden İnşa | TBK m. 350, m. 355 | Sulh Hukuk Mahkemesi | Evet (7445 s. Kanun) | Dönem sonundan 1 ay içinde + 3 yıl kiralama yasağı |
| Yeni Malik / 10 Yıllık Uzama | TBK m. 351 / TBK m. 347 | Sulh Hukuk Mahkemesi | Evet (7445 s. Kanun) | Yeni malik: 1 ay ihtar + 6 ay; 10 yıl: 3 ay önce ihtar |
Kira Uyuşmazlıkları, Zorunlu Arabuluculuk ve Kira Avukatı İle Süreç Planlaması
1 Eylül 2023’ten bu yana yürürlükte olan 7445 sayılı Kanun (6325 s. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B) uyarınca, İİK kapsamında ilamsız icra yoluyla yapılan tahliyeler hariç olmak üzere tüm kira uyuşmazlıkları ve Sulh Hukuk tahliye davalarından önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur. Arabuluculuk başvurusu hak düşürücü süreyi başvuru tarihinden son tutanak tarihine kadar durdurur; ancak 10 yıllık fesih (3 ay önce) veya yeni malik (1 ay içinde) ön bildirim ihtarlarının yerine geçmediği için noter ihtarnameleri mutlaka önceden ve tebligat gecikmeleri hesaplanarak gönderilmelidir.
Uzman bir kira avukatı, aynı dosya içinde birden fazla tahliye nedeninin mevcut olup olmadığını (örneğin hem tahliye taahhütnamesi hem de ödenmemiş aidat/kira alacağı bulunmasını) analiz ederek en kısa sürede infaz edilebilecek prosedürü seçer; aile konutu itirazı (TMK m. 194) ve istinaf aşamasındaki 3 aylık teminatlı tehiri icra süreçlerini de baştan yöneterek gereksiz zaman kayıplarının önüne geçer.
Kiracı Tahliyesi ve Tahliye Davası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kira sözleşmesi süresi dolduğu için kiracı kendiliğinden tahliye edilebilir mi?
Hayır. TBK m. 347 uyarınca konut ve çatılı işyeri kiralarında belirli süreli sözleşmenin bitiminde kiraya veren sözleşme süresinin dolmasına dayanarak tahliye isteyemez; kiracı en az 15 gün önce fesih bildirimi yapmadıkça sözleşme aynı koşullarla 1 yıl uzar. Kiraya verenin sebepsiz fesih hakkı ancak 10 yıllık uzama süresinin dolmasından sonraki uzama yılının bitiminden en az 3 ay önce ihtar çekilmesiyle doğar.
Yazılı tahliye taahhütnamesinde tarih ve imza itirazı süreci nasıl etkiler?
Kiracı İİK m. 272 icra takibine 7 gün içinde imza inkârında veya taahhütnamenin boş olarak kira sözleşmesiyle aynı gün alındığı yönünde itirazda bulunursa icra takibi durur ve dar yetkili İcra Hukuk Mahkemesi tahliye kararı veremez. Bu durumda zorunlu arabuluculuk sonrası Sulh Hukuk Mahkemesinde tahliye davası açılmalı ve Yargıtay içtihatlarına göre boş senedin/taahhüdün sözleşmeden önce alındığını ispat yükü kiracıya düşer.
Yeni malik kiracılı evi satın aldığında ne zaman tahliye davası açabilir?
TBK m. 351 uyarınca yeni malik, taşınmazı edindiği (tapu tescil) tarihten itibaren 1 ay içinde kiracıya ihtiyacını yazılı olarak bildirirse 6 ay sonra tahliye davası açabilir. Alternatif olarak yeni malik isterse önceki kira sözleşmesinin süresinin bitiminden itibaren 1 ay içinde de dava açma hakkını kullanabilir.
İhtiyaç nedeniyle tahliye edilen ev başkasına kiraya verilirse cezası nedir?
TBK m. 355 uyarınca gereksinim (ihtiyaç) veya yeniden inşa nedeniyle kiracıyı tahliye ettiren malik, haklı mücbir sebep olmadıkça 3 yıl boyunca taşınmazı eski kiracıdan başkasına kiralayamaz. Aksi halde eski kiracıya son kira yılında ödenmiş olan en az 1 yıllık kira bedeli tutarında tazminat ödemek zorunda kalır.
İlamsız icra yoluyla tahliyede arabuluculuk zorunlu mudur?
Hayır. 7445 sayılı Kanun (6325 s. K. m. 18/B) gereğince İİK m. 269 temerrüt ve İİK m. 272 tahliye taahhütnamesine dayalı ilamsız icra takipleri zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Ancak kiracının itirazı üzerine Sulh Hukuk Mahkemesinde tahliye davası açılması gerekirse dava açılmadan önce arabuluculuk zorunlu hale gelir.
Tahliye sürecinizi yasal sürelere uygun başlatın: Konut ve işyeri kiralarında hak düşürücü süreleri kaçırmadan ihtarname, icra takibi ve tahliye davası yürütmek için Kakıcı Şimşek Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
İlgili Hukuki Rehberler, Akademik Makaleler ve Hizmetlerimiz
- → İstanbul Kiracı Tahliye Avukatı ile Haklarınızı Koruyun
- → İstanbul Kiracı Tahliyesi Avukatı ile Hızlı Çözüm
- → 10 Yıllık Kiracı Tahliyesi Nasıl Yapılır?
- → Kira Hukuku Avukatı ile Haklarınızı Koruyun
- → [Makale] Kentsel Dönüşümde Kiracıların Tahliyesi ve Hakları
- → [Makale] Depozito Hangi Şartlarda İade Edilir?
- → Gayrimenkul ve Kira Hukuku Hizmetlerimiz