Hukuk Bürosu
Kira Hukuku

Kiracılar ve Ev Sahipleri Arasındaki Depozito Anlaşmazlığı

KİRACILAR VE EV SAHİPLERİ ARASINDAKİ DEPOZİTO ANLAŞMAZLIĞI

Depozito, kiracı tarafından ev sahibine ödenen ve kiralama süreci boyunca taşınmaza gelebilecek olası zararları veya kiracının sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemesinden kaynaklanabilecek riskleri teminat altına almayı amaçlayan bir ön ödemedir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) 342. maddede “kiracının güvence vermesi” başlığı altında düzenlenmiştir. Bu hükme göre, kiracıya güvence verme borcu yüklenilmesi ancak sözleşme ile mümkündür. Yani, kanun kiracıya kendiliğinden bir depozito verme yükümü yüklememekte, taraflar anlaşması durumunda belli şartlarla bu güvencenin verilmesine izin vermektedir.

Sözleşme ile kararlaştırılacak depozito miktarının bir yasal sınırı var mıdır?

Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirilmişse, bu güvence üç aylık kira bedelini aşamaz.Güvence olarak para veya kıymetli evrak verilmesi kararlaştırılmışsa kiracı, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere, parayı vadeli bir tasarruf hesabına yatırır, kıymetli evrakı ise bir bankaya depo eder. Banka, güvenceleri ancak iki tarafın rızasıyla veya icra takibinin kesinleşmesiyle ya da kesinleşmiş mahkeme kararına dayanarak geri verebilir. Kiraya veren, kira sözleşmesinin sona ermesini izleyen üç ay içinde kiracıya karşı kira sözleşmesiyle ilgili bir dava açtığını veya icra ya da iflas yoluyla takibe giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmemişse banka, kiracının istemi üzerine güvenceyi geri vermekle yükümlüdür.

Bu nedenle depozito, kira bedeli veya tazminat değildir; belirli şartların mevcut olması halinde iade edilmesi gereken bir tutardır. Depozito, ev sahibine kar elde ettiren bir ödeme de değildir; yalnızca olası zararları karşılamak için tutulan ama normal koşullarda kiracıya iade edilmesi gereken bir tutardır.

Kiracı son ay kirasını ödemeyerek depozitodan düşürebilir mi?

Özellikle vurgulamak gerekir ki depozito, kiracının son ay kirasını ödemeyip “nasılsa depozitodan düşülür” demesine yasal olarak imkân tanıyan bir uygulama değildir. Kiracının kira borcu ayrı, depozitonun geri ödenmesi borcu ayrıdır. Depozito, kira borcunu ödememe hakkı vermez; eğer kiracı son kira bedelini ödemeden çıkar ve bunu depozitoya saymak isterse, ev sahibinin rızası olmadıkça bu durum hukuka aykırı olacak ve kiraya veren, ödenmemiş kira için yasal yollara başvurabilecektir.

Depozito bedelinin kiracı tarafından geri alınabilmesi için hangi şartlar gerekir?

Kira sözleşmesi sona erdiğinde kiracı, depozitosunu geri alabilmek için bazı şartları yerine getirmiş olmalıdır. Bu şartlar hem kanuni düzenlemelerden hem de kira sözleşmesinin hükümlerinden doğar: Kira sözleşmesi sona ermiş olmalı, kiralanan taşınmaz şartlara uygun olarak geri teslim edilmiş olmalı, taraflar arasında borç alacak ilişkisi kalmamış olmalı, taraflar arasında hukuki bir ihtilaf olmamalı ve kira sözleşmesinde yer alan hükümlere aykırı bir durumun oluşmamış olması gerekir. Bu saydığımız şartlar yerine getirilmişse ve kiracı tüm yükümlülüklerini yerine getirmişse, depozitonun iadesi gündeme gelir. Pratikte önerilen, taşınmaz teslim edilirken bir “anahtar teslim tutanağı” düzenlenmesidir. Bu tutanakta kiracının evi hangi tarihte, ne durumda teslim ettiği, ev sahibinin evi aldığında gözlemlediği bir hasar olup olmadığı ve depozitoyla ilgili düşüncesi yazılıp her iki tarafça imzalanırsa, hem kiracı hem ev sahibi açısından ileride doğabilecek itilafların önüne geçilmiş olur.

Kiracı son ayın kirasını depozitodan düşebilir mi?

Hukuken, kiracının tek taraflı olarak “son kiramı ödemeyeyim, nasılsa depozitom var” deme hakkı yoktur. Depozito, kira bedeli yerine geçen bir ödeme değil; kiralama sürecindeki zararlar için bir teminattır. Kiracı, son ay veya herhangi bir ayın kirasını ödemezse ev sahibi bu konuda yasal haklarını kullanabilir (icra takibi başlatmak, sözleşmeyi haklı nedenle feshetmek gibi). Depozito ise başka bir alacak kalemidir ve ancak sözleşme bitiminde şartlar uygunsa iade edilir. Şayet ev sahibi razıysa, taraflar anlaşarak son ayın kirası yerine depozitonun kullanılacağını kararlaştırabilirler; fakat bu durumda bile muhtemel eksik kısımlar olursa kiracı sorumluluktan kurtulmuş olmaz. Yargı uygulaması da, kiracının depozitoyu tek yanlı olarak kira bedeline mahsup edemeyeceği yönünde yerleşmiştir.

Depozito hangi tutarda iade edilmelidir ve bu hesaplama nasıl yapılır?

Ayrıca üzerinde durulması gereken önemli bir nokta da, ödenen depozitonun ne tutarda iade edileceğidir. Yargıtay’ın konu hakkındaki görüşüne göre depozitonun, kira sözleşmesinin kurulduğu dönemdeki kira parası/depozito oranı dikkate alınmak suretiyle, kira sözleşmesinin sona erdiği dönemdeki depozito değerine göre iade işleminin yapılması gerektiğidir. Yargıtay kararlarında; sözleşmenin başlangıç tarihindeki kira bedelinin, depozitonun kira parasına olan oranı belirlendikten sonra, bu oran kira sözleşmesinin sona erdiği tarihteki kira parasına uygulanarak elde edilecek güncel değere göre depozitonun iade edilmesi gerektiğinin altını çizmiştir. Tabi bu kuralın istinası mevcuttur. Her halde tarafların iradesini ve sözleşme serbestisini dikkate alan Yargıtay, taraflarca “ödenen bedelin aynen iadesinin” kararlaştırıldığı durumlarda, güncel değere göre iadenin söz konusu olmayacağını ve aynen iade yolunun benimsenmesi gerektiğini ifade etmiştir[2].

Sonuç olarak; Depozito olarak da bilinen güvence bedeli, kiralanan taşınmazın tahliyesi sonrasında taşınmazda meydana gelebilecek zararların bir teminatı olarak kiracı tarafından kiraya verene verilen teminat bedelidir.Depozito, para olarak verildiyse vadeli bir mevduat hesabında nemalandırılmalı; kıymetli evrak olarak verildiyse de bankada depo edilmek suretiyle muhafaza edilmelidir. Depozito iade edileceği zaman, kira sözleşmesinin kurulduğu dönemdeki depozito parasıyla kira bedeli arasındaki oran dikkate alınarak; depozitonun güncel kira bedeli karşısındaki değerine göre iade sağlanmalıdır. Şayet taraflar ödenen depozitonun aynen iadesini kararlaştırdıysa, bu halde depozito güncel değere göre değil, aynen ödendiği tutar kadar iade edilmelidir.

Av. Elvan Kakıcı Şimşek

Yazar

Av. Elvan Kakıcı Şimşek

Kurucu Ortak | Kakıcı Şimşek Hukuk Bürosu

WhatsApp ile iletişime geç