Kira Tespit Davası ve Kira Bedelinin Tespiti: Kira Uyuşmazlıkları Rehberi - Kakıcı Şimşek Hukuk Bürosu

Kira Tespit Davası ve Kira Bedelinin Tespiti: Kira Uyuşmazlıkları Rehberi

Kira tespit davası ve kira bedelinin tespiti; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 344 ve m. 345 kapsamında konut ve çatılı işyeri kiralarında uyuşmazlık doğan yeni dönem kira parasının Sulh Hukuk Mahkemesi kararıyla saptanmasını sağlayan temel kira hukuku davasıdır. 1 Temmuz 2024 itibarıyla konut kiralarındaki %25 artış sınırının kalkıp 12 aylık TÜFE ortalamasına dönülmesiyle birlikte, kira uyuşmazlıkları içinde hem yıllık yasal artışların uygulanması hem de 5. yıl sonu emsal rayiç davaları deneyimli bir kira avukatı planlamasını zorunlu hale getirmiştir.

Kira Bedelinin Tespiti İçin 4 Temel Yasal Kural

  • TÜFE 12 Aylık Ortalama Rejimi (TBK m. 344/1–2): 1 Temmuz 2024 sonrası hem konutlarda hem işyerlerinde ilk 5 yıl boyunca artış tavanı 12 aylık TÜFE ortalamasıdır.
  • 5. Yıl Rayici ve Hakkaniyet İndirimi (TBK m. 344/3): 5 yılını doldurup yenilenen sözleşmelerde emsal rayiç belirlenir ve Yargıtay uygulamasıyla %5–%20 eski kiracı indirimi uygulanır.
  • 30 Gün Önceden İhtar / Dava Kuralı (TBK m. 345): Sözleşmede artış hükmü yoksa yeni dönem başından hüküm doğması için dönemden en az 30 gün önce ihtar tebliğ edilmeli veya dava açılmalıdır.
  • Zorunlu Arabuluculuk (7445 s. Kanun): 1 Eylül 2023’ten bu yana kira tespit davası açılmadan önce arabuluculuk başvurusu zorunlu dava şartıdır.

Kira Hukuku Sisteminde 1 Temmuz 2024 Sonrası Artış ve 5. Yıl Rayici

Kira hukuku düzenlemelerinde kira artışları iki farklı zaman dilimine ayrılır. TBK Geçici Madde 2 ile konut kiralarına uygulanan %25’lik tavan sınırı 1 Temmuz 2024 tarihinde sona ermiş ve yenilenmemiştir. Bu tarihten sonra yenilenen tüm konut ve çatılı işyeri sözleşmelerinde, ilk beş kira yılı içinde taraflarca kararlaştırılan artış oranı bir önceki kira yılında gerçekleşen TÜFE 12 aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez (TBK m. 344/1). Sözleşmede hiçbir artış oranı kararlaştırılmamışsa, anlaşamayan taraflar TÜFE üst sınırını geçmemek üzere Sulh Hukuk Mahkemesinden kira bedelinin tespiti talebinde bulunabilir (TBK m. 344/2).

Buna karşılık kira ilişkisi beş yılı doldurduğunda veya beş yıldan uzun süreli yapılmışsa kanun koyucu bambaşka bir denge mekanizması öngörür. TBK m. 344/3 gereğince taraflarca sözleşmede artış maddesi yazılmış olup olmadığına bakılmaksızın beşinci yılın sonunda (ve onu izleyen her beş yılda bir) yeni kira yılında geçerli olacak bedel; TÜFE oranı, kiralananın fiziki durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde serbest piyasa rayiçlerine yaklaştırılır. Sözleşmede yabancı para kararlaştırılmışsa (mevzuat istisnaları kapsamında geçerli ise), 5 yıl dolmadıkça bedelde değişiklik yapılamaz; 5 yıl sonrası belirlemede döviz kurundaki değişimler de gözetilir (TBK m. 344/4).

Kira Tespit Davasında Hakkaniyet İndirimi, Islah Yasağı ve Kesinleşme Şartı

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ve İçtihadı Birleştirme Kararları, kira tespit davası pratiğinde sık yapılan üç kritik usul hatasına karşı kesin kurallar koymuştur:

  • %5–%20 Hakkaniyet (Eski Kiracı) İndirimi: Mahallinde yapılan keşifte bilirkişi kurulu, aynı semtteki benzer büyüklük, kat, cephe ve bina yaşına sahip boş taşınmazların kiralama bedellerini kıyaslayarak serbest piyasa rayicini saptar. Ancak mevcut kiracı taşınmazı yıllardır kullandığı ve bakım/komşuluk düzenini sürdürdüğü için, Yargıtay yerleşik uygulaması uyarınca belirlenen boş rayiç üzerinden genellikle %5 ile %20 arasında hakkaniyet indirimi yapılarak nihai net/brüt kira belirlenir.
  • Islah Yasağı ve Kısmi Dava Açılamaması (1979/2017 Yargıtay Kararları): Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre kira bedelinin tespiti davası niteliği gereği bölünemez. Davacı dava dilekçesinde (veya öncesindeki ihtarnamede) talep ettiği aylık kira miktarını yargılama sırasında bilirkişi raporu yüksek çıktı diye ıslah yoluyla artıramaz ve belirsiz alacak/kısmi dava açamaz. Bu nedenle dava öncesi rayiç araştırması kira avukatı tarafından dikkatle yapılmalıdır.
  • Kesinleşmeden İcraya Konulamama Kuralı (12.11.1979 t. 1/3 İBK): Tespit kararları inşai/tespit hükmü taşıdığından istinaf veya temyiz incelemesi tamamlanıp kesinleşmedikçe icraya konulamaz. Dava devam ederken kiracı eski sözleşme artışına göre ödeme yapmaya devam eder; karar kesinleştiğinde birikmiş aylık farklar topluca talep edilir ve gecikme faizi de ancak kesinleşme tarihinden itibaren işler.

TBK m. 345: 30 Gün Önceden İhtar Etkisi ve Zorunlu Arabuluculuk

Yeni belirlenecek kira bedelinin hangi tarihten itibaren geçerli olacağı TBK m. 345 ile belirlenir. Eğer kira sözleşmesinde yeni kira döneminde kira bedelinin artırılacağına dair bir hüküm yoksa, tespit edilen bedelin yeni dönemin başlangıcından itibaren geçerli olabilmesi için yeni dönemin başından en az 30 gün önce davanın açılmış olması ya da aynı sürede kiracıya kira bedelinin artırılacağına ilişkin yazılı ihtarnamenin tebliğ edilmiş bulunması gerekir (TBK m. 345/2). Tebligattaki gecikme nedeniyle ihtar 30 günlük sürenin içine sarkarsa mahkemenin belirlediği bedel içinde bulunulan dönem için değil, bir sonraki kira döneminden itibaren geçerli olur.

Buna karşılık sözleşmede "kira her yıl TÜFE oranında artırılır" gibi bir artış hükmü yer alıyorsa, 30 gün önce ihtar çekilmemiş olsa bile yeni kira döneminin sonuna kadar açılan dava da geriye etkili olarak o yeni dönemin başlangıcından itibaren hüküm doğurur (TBK m. 345/3). Her iki ihtimalde de 7445 sayılı Kanun (6325 s. K. m. 18/B) gereğince Sulh Hukuk Mahkemesi (HMK m. 4) nezdinde dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması şarttır; anlaşamama son tutanağı dava dilekçesine eklenmediği takdirde dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.

Kira Uyuşmazlığı Türü Yasal Dayanak Görevli / Yetkili Merci Ön Şart & Arabuluculuk Süre, İndirim ve Etki Başlangıcı
İlk 5 Yıl TÜFE Artış Tespiti 6098 s. TBK m. 344/1–2 Sulh Hukuk Mahkemesi (HMK m. 4) Zorunlu Arabuluculuk (7445 s. K.) Üst sınır 12 aylık TÜFE ortalaması; hakkaniyet indirimi yok
5. Yıl Sonu Rayiç Kira Tespiti 6098 s. TBK m. 344/3 Sulh Hukuk Mahkemesi (HMK m. 4) Zorunlu Arabuluculuk (7445 s. K.) Emsal rayice göre belirleme + %5–%20 hakkaniyet indirimi
Artış Şartı Yokken İhtarlı Tespit 6098 s. TBK m. 345/1–2 Noter İhtarı + Sulh Hukuk Mah. En az 30 gün önce tebliğ + Arabuluculuk Süreye uyulursa yeni dönem başından geçerli olur
Artış Şartı Varken Dönem İçi Tespit 6098 s. TBK m. 345/3 Sulh Hukuk Mahkemesi Zorunlu Arabuluculuk (ihtar şart değil) Dönem sonuna kadar açılırsa dönem başından itibaren etkili
Olağanüstü Şartlarda Kira Uyarlama 6098 s. TBK m. 138 Sulh Hukuk Mahkemesi Zorunlu Arabuluculuk (7445 s. K.) 5 yıl şartı aranmaz; olağanüstü öngörülemezlik ispatı gerekir

Kira Uyuşmazlıkları ve Kira Avukatı ile Dava Hazırlık Süreci

Kira tespit davası ile aşırı ifa güçlüğüne dayanan kira uyarlama davası (TBK m. 138) sıkça karıştırılmaktadır. 5 yılı dolmamış bir sözleşmede emsal rayiç farkı tek başına uyarlama gerekçesi yapılmaz; uyarlama ancak öngörülemez ve edimler dengesini çekilmez kılan olağanüstü olaylarda gündeme gelir ve mahkemece takdir edilen uyarlama bedeli çoğu zaman dava tarihinden geleceğe etkili olur. Buna karşılık kira tespit davası net süreler ve emsal verilerle öngörülebilir bir yol haritası sunar.

Deneyimli bir kira avukatı dava öncesinde; ilk kontrat tarihini, 5 yıllık dönemin başlangıç gününü, geçmiş yıllardaki banka dekontlarını, stopaj/KDV dahil net-brüt kira esasını, güncel emsal kira sözleşmelerini ve 30 günlük noter ihtar tebliğini inceler. Arabuluculuk görüşmesinde makul bir uzlaşma rakamı müzakere edilirken; anlaşma sağlanamazsa ıslah yasağı nedeniyle talebin gerçekçi üst sınırda kurgulanması sağlanarak dava sonrası hak kaybı önlenir.

Kira Tespit Davası ve Kira Bedelinin Tespiti Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1 Temmuz 2024 sonrası konut kira artışlarında %25 tavanı devam ediyor mu?

Hayır. TBK Geçici Madde 2 ile konut kiralarına uygulanan %25'lik artış sınırı 1 Temmuz 2024 itibarıyla sona ermiş ve yenilenmemiştir. Bu tarihten sonraki tüm konut ve işyeri kira yenileme dönemlerinde yasal üst sınır TBK m. 344/1 uyarınca bir önceki kira yılında TÜİK tarafından açıklanan TÜFE 12 aylık ortalamalara göre değişim oranıdır.

5 yıl dolmadan emsal rayice göre kira tespit davası açılabilir mi?

Kural olarak hayır. TBK m. 344/3 gereğince serbest piyasa emsal kira bedellerine göre kira bedelinin tespiti yalnızca 5 yılı doldurup yenilenen veya 5 yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde istenebilir. İlk 5 yıl içinde ancak sözleşmede artış maddesi yoksa ve taraflar anlaşamıyorsa TÜFE 12 aylık ortalama sınırında tespit davası açılabilir.

Kira tespit davasında %5–%20 hakkaniyet (eski kiracı) indirimi zorunlu mudur?

Evet. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre 5 yılını doldurmuş kiracının taşınmazda uzun süredir oturması nedeniyle bilirkişinin belirlediği boş kiralama emsal rayicinden somut olayın özelliğine göre genellikle %5 ile %20 arasında hakkaniyet (eski kiracı) indirimi uygulanır.

Kira tespit davasında talep edilen kira bedeli sonradan ıslah ile artırılabilir mi?

Hayır. Yargıtay 1979 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı ve güncel Yargıtay 3. Hukuk Dairesi uygulamaları uyarınca kira tespit davaları niteliği gereği bölünemez; davacı dava dilekçesinde istediği aylık tutarı yargılama sırasında ıslahla yükseltemez ve davayı belirsiz/kısmi dava olarak açamaz.

Kira tespit davası açılmadan önce zorunlu arabuluculuğa gitmek şart mıdır?

Evet. 7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Kanuna eklenen m. 18/B gereğince 1 Eylül 2023'ten itibaren ilamsız icra yoluyla tahliye hariç tüm kira uyuşmazlıklarında Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır.

Kira tespit sürecinizi güvence altına alın: 5 yıllık rayiç kira tespiti, 30 gün öncesi ihtarname gönderimi ve zorunlu arabuluculuk süreçleriniz için Kakıcı Şimşek Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

WhatsApp ile iletişime geç