Kefalet geçerlilik şartları, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 582, 583 ve 584. maddelerinde emredici şekilde düzenlenmiştir. Bir kefalet sözleşmesinin hukuken geçerli sayılabilmesi için geçerli bir asıl borcun bulunması, kefilin tam fiil ehliyetine sahip olması, sözleşmenin yazılı yapılıp azami miktar ile kefalet tarihinin (müteselsil kefalette ayrıca bu sıfatın) kefilin kendi el yazısıyla yazılması ve evli kefillerde en geç kuruluş anında eşin yazılı rızasının alınması zorunludur.
- Re’sen Gözetilir (Kesin Hükümsüzlük): Şekil veya eş rızası eksikliği bir def’i değil kesin hükümsüzlük (butlan) sebebidir; yargılamanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.
- Sonradan Onay Geçersizdir: Sözleşme kurulduktan sonra verilen eş rızası veya sonradan el yazısıyla tamamlanan tarih eksikliği, baştan batıl olan kefaleti geçerli hale getirmez.
- Ödenen Paranın İadesi (TBK m. 77): Geçersiz bir kefalet sözleşmesine dayanarak ödeme yapmış olan kefil, ödediği bedeli sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde geri isteyebilir.
1. Esasa İlişkin Geçerlilik Şartları: Asıl Borç ve Ehliyet (TBK m. 582)
Kefalet sözleşmesi, fer’i niteliği gereği bağımsız biçimde var olamaz. TBK m. 582/1 uyarınca kefalet ancak mevcut ve geçerli bir asıl borç için yapılabilir. Asıl borcu doğuran sözleşme muvazaa, şekil noksanı veya ehliyetsizlik sebebiyle geçersizse kefalet de kendiliğinden hükümsüz olur. Kanun yalnızca gelecekte doğacak veya koşula bağlı borçlara (örneğin kredi limiti açılmasına) ileride borç doğduğunda hüküm ifade etmek üzere kefalet kurulmasına izin verir. Yanılma veya ehliyetsizlik nedeniyle borçlunun sorumlu olmadığı bir borca kefil olan kimse ise ancak sözleşmeyi kurarken bu sakatlığı biliyorduysa sorumlu tutulur (TBK m. 582/2).
Bunun yanında kefil olacak kişinin sözleşme tarihinde tam fiil ehliyetine sahip olması (ergin, ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmaması) şarttır. Tüzel kişi şirketlerin kefalet verebilmesi için ise şirket esas sözleşmesinde (veya işletme konusunda) bu yönde engel bulunmaması ve yetkili organın temsil sınırları dahilinde işlem tesis etmesi gerekir.
2. Şekle İlişkin Geçerlilik Şartı: TBK m. 583 Nitelikli Yazılı Şekil
6098 sayılı TBK, eski 818 sayılı Borçlar Kanunu’na kıyasla şekil koşullarını ağırlaştırarak kefili matbu sözleşme tuzaklarına karşı korumuştur. TBK m. 583/1 uyarınca kefalet sözleşmesinin yazılı yapılması tek başına yetmez; şu üç unsurun mutlaka kefilin kendi el yazısıyla yazılması ve altının ıslak imzayla imzalanması zorunludur: (1) kefilin sorumlu olacağı azami miktar, (2) kefalet tarihi ve (3) müteselsil kefil olunacaksa müteselsil kefil sıfatı veya bu anlama gelen ifade.
Aynı şekil zorunluluğu yalnızca kefalet sözleşmesiyle sınırlı değildir. TBK m. 583/2 gereğince bir kişiyi kendi adına kefil yapma konusunda verilen özel vekaletname ve üçüncü kişiye karşı kefil olma vaadi de bizzat kefilin el yazılı iradesini taşımadıkça geçersizdir. Keza TBK m. 583/3 uyarınca kefalet kurulduktan sonra kefilin sorumluluğunu artıran (tutar artışı, vade/kapsam genişletme veya adi kefaletin müteselsile çevrilmesi gibi) tadiller de aynı nitelikli yazılı şekle uyulmadıkça hüküm doğurmaz. Ayrıca 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu m. 5/2 gereğince teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez.
3. Eşin Yazılı Rızası ve Ticari İstisnalar (TBK m. 584)
Aile ekonomisinin korunması amacıyla getirilen TBK m. 584/1 hükmüne göre eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça ancak diğer eşin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır. Yargıtay uygulamasına göre evli kefilin eşi tarafından sözleşmeden bir gün sonra dahi imzalanan muvafakatname geçmişe yürüyerek kefaleti geçerli kılmaz.
Ancak 28.03.2013 tarihli 6455 sayılı Kanun m. 77 ile ticari hayatın hızını korumak üzere TBK m. 584/3 eklenerek eş rızasına dört istisna tanınmıştır: Ticaret siciline kayıtlı ticari işletme sahibi veya ticaret şirketi ortak ya da yöneticisinin işletme veya şirketle ilgili kefaletleri; esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı kişilerin mesleki kefaletleri; 5570 sayılı Kanun kapsamındaki kamu sermayeli bankaların faiz destekli kredi kefaletleri ile tarım/esnaf kooperatifleri kredilerine verilen kefaletler için eş rızası aranmaz. Buna karşın Yargıtay içtihatlarında şirket ortağının şirketin faaliyet konusuyla ilgisiz kişisel borçları için verdiği kefaletlerde eş rızası zorunluluğunun devam ettiği vurgulanmaktadır.
| Geçerlilik Şartı | Kanuni Dayanak | Eksiklik Halindeki Yaptırım |
|---|---|---|
| Geçerli Asıl Borç (Fer’ilik) | TBK m. 582 | Asıl borç geçersizse veya doğmamışsa kefalet de hüküm doğurmaz |
| Yazılı Şekil ve Islak İmza | TBK m. 583/1, EİK m. 5/2 | Sözlü, SMS veya e-imzalı kefalet kesin hükümsüzdür |
| El Yazısı Azami Miktar & Tarih | TBK m. 583/1 | Matbu veya boş bırakılmışsa sözleşme tamamen kesin hükümsüz olur |
| El Yazısı Müteselsil İbaresi | TBK m. 583/1 | Müteselsil sıfat el yazısıyla yazılmamışsa müteselsil kefalet geçerli kurulmaz |
| Eşin Yazılı Rızası (Zamanında) | TBK m. 584/1–3 | 6455 s. Kanun istisnaları dışında kuruluş anında rıza yoksa kesin hükümsüzlük doğar |
| Özel Vekaletname / Sorumluluk Artışı | TBK m. 583/2–3, 584/2 | Şekle ve eş rızasına uyulmayan yetki veya limit artışı geçersizdir |
TBK m. 603 ve Kambiyo Senetlerindeki Aval Ayrımı
Uygulamada şekil ve eş rızası şartlarını aşmak için sözleşmelere "müşterek borçlu", "garantör" veya "borca katılan" ibareleri yazılabilmektedir. TBK m. 603 gerçek kişilerce kişisel teminat amacıyla başka adlarla yapılan tüm sözleşmelerde de TBK m. 583 ve 584 korumasının uygulanacağını açıkça hükme bağlar. Buna karşılık Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 20.04.2018 tarihli, E. 2017/4, K. 2018/5 sayılı kararı uyarınca bono, çek ve poliçe üzerine verilen kambiyo taahhüdü niteliğindeki aval işlemlerinde eş rızası şartı aranmaz.
Kefalet sözleşmelerindeki şekil noksanlıkları ve geçersizlik itirazları hakkında ayrıntılı akademik değerlendirme için Kefalet Sözleşmesinde Şekil Şartı makalemizi okuyabilir veya somut sözleşmenizin incelenmesi için borçlar hukuku ekibimize başvurabilirsiniz.
Kefalet Geçerlilik Şartları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kefalet sözleşmesinde sadece tarih el yazısıyla yazılmamışsa sözleşme geçerli olur mu?
Hayır. TBK m. 583/1 hem azami miktarın hem de kefalet tarihinin kefilin kendi el yazısıyla yazılmasını geçerlilik koşulu sayar. Tarih matbu basılmışsa veya sonradan başkası tarafından doldurulmuşsa kefalet sözleşmesi kesin hükümsüz kabul edilir.
Evli bir kişinin eşinin rızasını sözleşmeden bir gün sonra yazılı olarak alması kefaleti geçerli kılar mı?
Hayır. TBK m. 584/1 eş rızasının sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmesini şart koşar. Sözleşme kurulduktan sonra alınan yazılı onay (icazet) baştan geçersiz olan kefalete geçerlilik kazandırmaz.
Ticari şirket ortağı veya müdürü şirket borcuna kefil olurken eş rızası gerekir mi?
TBK m. 584/3 uyarınca ticaret şirketinin ortak veya yöneticisinin şirketle ilgili olarak vereceği kefaletlerde eş rızası aranmaz. Ancak kefalet şirketin ticari faaliyetiyle ilgisiz kişisel bir borç için veriliyorsa eş rızası zorunluluğu devam eder.
Asıl borç sözleşmesi geçersizse (örneğin muvazaalı veya ehliyetsizse) kefil yine de sorumlu tutulabilir mi?
Kural olarak hayır; fer’ilik ilkesi (TBK m. 582) gereği asıl borç geçersizse kefil de sorumlu olmaz. Ancak borçlunun yanılma veya ehliyetsizlik nedeniyle sorumlu olmadığı bir borca, kefil bu sakatlığı bilerek kefalet vermişse kefil olarak sorumlu tutulabilir.
Güvenli elektronik imza (e-imza) veya mobil onay ile geçerli bir kefalet kurulabilir mi?
Hayır. 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu m. 5/2 teminat sözleşmelerinin güvenli elektronik imza ile yapılmasını açıkça yasaklamıştır; ayrıca TBK m. 583 kendi el yazısı şartını aradığından dijital veya SMS onaylı kefaletler geçerli değildir.
İlgili Hukuki Rehberler, Akademik Makaleler ve Hizmetlerimiz
- → Kefalet Hukuku Nedir ve Nasıl İşler?
- → Kefalet Sözleşmesi Nedir?
- → Kefil Olmanın Hukuki Süreçleri Nelerdir?
- → Sözleşme Hukuku Avukatı ile Nasıl Destek Alabilirsiniz?
- → [Makale] Kefalet Sözleşmesinde Şekil Şartı Akademik İncelemesi
- → [Makale] 6098 s. TBK Satım Sözleşmesinde Alıcının Bildirim Külfeti
- → Sözleşmeler ve Borçlar Hukuku Hizmetlerimiz