Gayrimenkul Davaları, Tapu Davaları ve Taşınmaz Hukuku Kapsamında Temel Davalar - Kakıcı Şimşek Hukuk Bürosu

Gayrimenkul Davaları, Tapu Davaları ve Taşınmaz Hukuku Kapsamında Temel Davalar

Gayrimenkul davaları, tapu davaları ve taşınmaz hukuku; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 237 çerçevesinde mülkiyet hakkının korunmasını, tapu kütüğündeki yolsuz kayıtların düzeltilmesini ve paylı mülkiyet anlaşmazlıklarının çözülmesini sağlayan kapsamlı gayrimenkul hukuku sistematiğidir. HMK m. 12 kesin yetki kuralı, zorunlu arabuluculuk ve hak düşürücü sürelerin sıkılığı nedeniyle süreçlerin uzman bir gayrimenkul avukatı eşliğinde yürütülmesi mülkiyet kaybını önler.

Taşınmaz Hukuku ve Gayrimenkul Davaları Temel İlkeleri

  • Resmî Şekil ve Tescil Şartı (TMK m. 705–706 & TBK m. 237): Tapulu taşınmazların satışı tapuda resmî senetle veya noter/tapu düzenlemesiyle geçerlidir; adi yazılı satışla mülkiyet devri sağlanamaz.
  • Kesin Yetki Kuralı (HMK m. 12): Taşınmazın aynına ilişkin tüm gayrimenkul ve tapu davaları mutlaka taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılmalıdır.
  • Güncel Mevzuat Etkileri (7445 s. K. & 7589 s. K. / 12. Yargı Paketi): Ortaklığın giderilmesi ve komşuluk davalarında zorunlu arabuluculuk; miras taşınmazlarının izale-i şüyu satışlarında ise İİK m. 114 kapsamında ilk artırmanın mirasçılar arasında %100 muhammen bedelle açılması kuralı geçerlidir.

Tapu İptal ve Tescil, Muris Muvazaası ve TMK m. 1023 İyiniyet Koruması

Tapu davaları içinde en yaygın dava türü TMK m. 1025 uyarınca açılan tapu iptal ve tescil davasıdır. Geçerli bir hukuki sebep bulunmadan yapılan tesciller (yolsuz tescil) gerçek hak sahibinin mülkiyet hakkını zedeler. Uygulamada en sık karşılaşılan yolsuz tescil hallerinin başında muris muvazaası gelir: 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı (İBK) gereğince mirasbırakanın diğer mirasçılardan mal kaçırmak maksadıyla gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı tapuda satış veya ölünceye kadar bakma akdi gibi göstererek devretmesi halinde, görünürdeki satış muvazaa, gizli bağış ise şekil eksikliği nedeniyle hükümsüzdür ve mirasbırakanın ölümünden sonra herhangi bir zamanaşımı olmaksızın dava açılabilir.

Buna karşılık tapu sicilinin aleniyetine ve doğruluğuna güvenerek taşınmazı devralan üçüncü kişiler TMK m. 1023 iyiniyet koruması altındadır. Ancak yeni alıcının devrin yolsuz olduğunu bilmesi veya gerekli özeni gösterseydi bilebilecek konumda bulunması (örneğin aile içi yakınlık, gerçek değerin çok altında bedel ödenmesi) halinde TMK m. 1024 uyarınca iyiniyet korunmaz ve bu kişiye karşı da tapu iptal davası açılabilir. Taşınmaz davalarında davanın seyri sırasında mülkün üçüncü şahıslara devrini engellemek için bir gayrimenkul avukatı aracılığıyla eş zamanlı HMK m. 389 ihtiyati tedbir kararı alınması hayati önem taşır.

Müdahalenin Men'i, Kal (Yıkım), Ecrimisil ve Şufa (Önalım) Davaları

Taşınmaz hukuku yalnızca tapu kayıtlarının düzeltilmesini değil, fiili mülkiyet ihlallerinin ve paydaşlık sorunlarının çözümünü de düzenler:

  • Müdahalenin Men'i (Elatmanın Önlenmesi) ve Kal (TMK m. 683 & m. 725): Taşınmaza haksız olarak el atan, işgal eden veya komşu parsele taşkın yapı inşa eden kişiye karşı müdahalenin durdurulması ve taşkın yapının yıkımı (kal) davası açılır. Mülkiyet hakkına dayandığından zamanaşımına tabi değildir; ancak kötüniyetli veya iyiniyetli taşkınlıkta TMK m. 725 15 günlük itiraz şartı incelenir.
  • Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı - TMK m. 995): Taşınmazı haklı bir sebep olmadan kullanan kötüniyetli zilyetten geriye dönük 5 yıl için talep edilebilen kira benzeri tazminattır. Paydaşlar arasındaki ecrimisilde kural olarak önceden intifadan men (kullanım talebi veya noter ihtarı) gönderilmiş olması aranır.
  • Önalım (Şufa) Davası (TMK m. 732–734): Paylı mülkiyette hissedarlardan birinin payını üçüncü bir kişiye satması halinde diğer paydaşların aynı bedelle o payı satın alma önceliğidir. Satışın noter aracılığıyla bildirilmesinden itibaren 3 ay ve her halde tapu satışından itibaren 2 yıl içinde açılmalıdır; aksi halde hak düşer. Kat mülkiyetine geçilmiş bağımsız bölümlerde şufa hakkı doğmaz.

İzale-i Şüyu (Ortaklığın Giderilmesi), 7445 s. Kanun ve İİK m. 114 Güncellemesi

Paylı veya elbirliği (miras) mülkiyetinde hissedarlar taşınmazın yönetimi veya satışı konusunda anlaşamadığında, her bir ortak TMK m. 698–699 uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesinden ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) talep edebilir. 7445 sayılı Kanun (6325 s. K. m. 18/B) ile 1 Eylül 2023’ten itibaren ortaklığın giderilmesi ve komşu hukukundan doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk şartı getirilmiştir.

Ayrıca 7589 sayılı Kanun / 12. Yargı Paketi ile İcra ve İflas Kanunu’nun açık artırma esaslarını düzenleyen İİK m. 114 çerçevesinde kritik bir yenilik yürürlüğe girmiştir: Tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin payının bulunmadığı taşınmazların satış suretiyle ortaklığının giderilmesinde, yapılacak ilk elektronik açık artırma yalnızca malik olan mirasçılar arasında ve taşınmazın muhammen kıymetinin %100’ü üzerinden gerçekleştirilir. İlk artırmada mirasçılar arasından alıcı çıkmazsa ancak ikinci artırma üçüncü kişilere açılarak muhammen bedelin %50’si ve masraflar üzerinden ihale yapılır.

Gayrimenkul / Tapu Davası Yasal Dayanak Görevli / Yetkili Merci (HMK m. 12) Zorunlu Arabuluculuk Kritik Süre / Zamanaşımı
Tapu İptal ve Tescil (Muris Muvazaası) TMK m. 1025, TBK m. 19, 1974 İBK Taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mah. Hayır (HMK m. 389 tedbir önerilir) Ölümden sonra zamanaşımı ve hak düşürücü süre yok
Yolsuz Tescil & Cebri Tescil TMK m. 1023–1025, m. 716, TBK m. 237 Taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mah. Hayır (tüketici/müteahhit hariç) Yolsuz tescilde süre yok; satış vaadinde 10 yıl
Müdahalenin Men'i, Kal ve Ecrimisil TMK m. 683, m. 725, m. 995 Taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mah. Komşu hukuku taleplerinde Evet Men'i müdahalede süre yok; ecrimisilde 5 yıl
Önalım (Şufa) Davası 4721 s. TMK m. 732–734 Taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mah. Hayır (satış bedeli depo edilir) Noter bildiriminden 3 ay / satıştan 2 yıl
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) TMK m. 698; 7589 s. K. / İİK m. 114 Taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mah. Evet (7445 s. Kanun) Paylaşma engeli yoksa her zaman; mirasta 1. ihale %100

Gayrimenkul Hukuku Uygulamasında Gayrimenkul Avukatı ile Risk Yönetimi

Gayrimenkul hukuku uyuşmazlıklarında açılan davalar yalnızca tapu iptali veya satışla sınırlı kalmaz; taraf teşkili (elbirliği mülkiyetinde tüm mirasçıların davaya dahil edilmesi), kadastro tespitinin kesinleşmesinden sonraki 10 yıllık hak düşürücü süre (3402 s. K. m. 12/3), taşınmaz üzerindeki bina veya ağaçların ayrı bir malike ait olduğu iddiası varsa Asliye Hukuk’ta muhdesat aidiyetinin tespiti davası açılarak izale-i şüyu dosyasında bekletici mesele yapılması gibi yüksek teknik uzmanlık gerektiren adımlar içerir. Uzman bir gayrimenkul avukatı, HMK m. 12 kesin yetki ve nispi harç/ıslah hesaplamalarını en başından doğru kurarak mülkiyet haklarını güvence altına alır.

Gayrimenkul Davaları ve Tapu Davaları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası açmak için zamanaşımı süresi var mıdır?

Hayır. 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca mirasbırakanın mal kaçırmak amacıyla yaptığı muvazaalı tapu devirlerine karşı mirasbırakanın ölümünden sonra açılacak tapu iptal ve tescil davaları herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir.

Önalım (şufa) davasında hak düşürücü süreler ne zamandan başlar?

TMK m. 733/3 uyarınca paylı mülkiyette satılan payın alıcısı veya satıcısı tarafından noter aracılığıyla diğer paydaşlara bildirilmesinden itibaren 3 ay içinde ve her halde satışın tapuda gerçekleştiği tarihten itibaren 2 yıl içinde önalım (şufa) davası açılmalıdır; bu süreler kesin hak düşürücü sürelerdir.

7589 sayılı Kanun ve 12. Yargı Paketi ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) satışlarını nasıl değiştirdi?

12. Yargı Paketi / 7589 sayılı Kanun ile İİK m. 114 kapsamında yapılan güncellemeyle, tüm hissedarları miras yoluyla malik olan ve dışarıdan üçüncü kişi paydaşı bulunmayan miras taşınmazlarının satış suretiyle ortaklığın giderilmesinde birinci açık artırma yalnızca malik mirasçılar arasında ve muhammen kıymetin %100'ü üzerinden yapılır; alıcı çıkmazsa ikinci artırma herkese açık olarak gerçekleştirilir.

Hissedarlar arasındaki ecrimisil davalarında intifadan men şartı nedir?

Paylı veya elbirliği mülkiyetinde taşınmazı tek başına kullanan hissedardan geriye dönük 5 yıllık haksız işgal tazminatı (ecrimisil) istenebilmesi için kural olarak diğer paydaşın kullanım talebini veya itirazını bildirmesi (intifadan men) gerekir; ancak bağ-bahçe gibi doğal ürün veren taşınmazlarda veya fiilen kullanım ihtimali bulunmayan hallerde bu şart aranmaz.

Gayrimenkul davaları hangi mahkemede açılır ve yetki sözleşmesi yapılabilir mi?

6100 sayılı HMK m. 12 gereğince taşınmazın aynına ilişkin tüm tapu davaları ve gayrimenkul davaları kesin yetki kuralı uyarınca mutlaka taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde (tapu iptal/müdahalenin men'i/şufa Asliye Hukuk, izale-i şüyu Sulh Hukuk Mahkemesinde) açılır; kesin yetki nedeniyle taraflar yetki sözleşmesiyle başka bir yer mahkemesini yetkilendiremez.

Taşınmaz mülkiyetinizi hukuki güvenceye alın: Tapu iptali, şufa, ecrimisil, müdahalenin men'i ve ortaklığın giderilmesi davalarınızda uzman destek almak için Kakıcı Şimşek Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

WhatsApp ile iletişime geç