Müteselsil kefalet, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 586 kapsamında kefilin "müteselsil kefil" sıfatıyla veya bu anlama gelen bir ifadeyle yükümlülük altına girdiği, alacaklının asıl borçluyu takip etmeden ve taşınmaz rehnini paraya çevirmeden doğrudan kefile başvurabildiği kefalet türüdür. Ancak kanun, müteselsil kefile dahi gidilebilmesi için asıl borçlunun ifada gecikmesi ile ihtarın sonuçsuz kalmasını veya borçlunun açık ödeme güçsüzlüğünü zorunlu ön şart sayar.
- Kendiliğinden Oluşmaz: Müteselsil kefalet sıfatı veya "müşterek borçlu ve müteselsil kefil" gibi eş anlamlı ifade sözleşmede kefilin kendi el yazısıyla yazılmalıdır (TBK m. 583/1).
- İhtarın Sonuçsuz Kalması Şartı: Alacaklı, borçluya vade sonrasında ihtar çekip bu ihtar sonuçsuz kalmadıkça (veya borçlu açıkça ödeme güçsüzlüğüne düşmedikçe) müteselsil kefili dahi icraya veremez.
- Taşınır Rehni İstisnası: Taşınmaz ipoteğinin aksine, alacak teslime bağlı taşınır rehni ya da alacak rehni ile güvencelenmişse kural olarak önce bu rehin paraya çevrilmelidir.
Müteselsil Kefaletin Hukuki Tanımı ve Kuruluşu
Ticari hayatta ve banka kredi sözleşmelerinde en yaygın kullanılan kişisel güvence biçimi müteselsil kefalettir. Alacaklı açısından tahsilat süresini kısaltan bu sistemde kefil, tartışma def’inden vazgeçerek asıl borçlu ile aynı sırada takip edilmeyi kabul etmiş olur. Bununla birlikte müteselsil kefil yine de asıl borçlu değildir; sorumluluğu TBK m. 582 uyarınca geçerli bir asıl borcun varlığına bağlıdır (fer’ilik ilkesi) ve sözleşmede el yazısıyla belirtilen azami miktar ile sınırlıdır.
TBK m. 583/1 hükmü müteselsil kefaletin kurulmasını üç sıkı el yazısı koşuluna bağlamıştır: kefilin sorumlu olacağı azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefil sıfatıyla veya bu anlama gelen bir ifadeyle yükümlülük altına girildiği bizzat kefilin kendi el yazısıyla yazılmalıdır. Uygulamada bankalar veya kiraya verenler sözleşme metnine önceden matbu olarak "müteselsil kefil" ibaresini basıp kefilin yalnızca imza atmasını istemektedir. Yargıtay kararları uyarınca azami miktar, tarih veya müteselsil sıfatı matbu bırakılan sözleşmelerde müteselsil kefalet geçerli biçimde kurulmuş sayılmaz; kefalet tarih veya azami tutar el yazısıyla hiç yazılmamışsa sözleşme tümden kesin hükümsüzdür.
Müteselsil Kefalette Alacaklının Takip Şartları ve Rehin İstisnası
Uygulamada sıkça düşülen yanılgının aksine, alacaklının müteselsil kefile başvurabilmesi vadenin dolmasıyla otomatik başlamaz. TBK m. 586/1 alacaklıya iki alternatiften birini ispatlama yükü yükler: Ya asıl borçlu ifada gecikmiş ve kendisine yöneltilen ihtar sonuçsuz kalmış olmalı ya da asıl borçlu açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde bulunmalıdır. Noter ihtarnamesi çekilmeden veya borçlunun aciz durumu ortaya konmadan doğrudan kefile gönderilen icra takibine karşı kefil TBK m. 586/1 savunmasıyla itiraz edebilir.
Rehinle güvence altına alınmış alacaklarda ise kanun taşınmaz ipoteği ile taşınır/alacak rehni arasında önemli bir ayrım yapmıştır:
| Değerlendirme Kriteri | Genel Kural (TBK m. 586) | Kanuni İstisna veya Yargıtay Ölçütü |
|---|---|---|
| İhtar Zorunluluğu | Borçluya ifa gecikmesi sonrası ihtar çekilmesi ve sonuçsuz kalması şarttır | Borçlunun açık ödeme güçsüzlüğü (iflas, haciz semeresizliği) varsa ihtar aranmaz |
| Taşınmaz Rehni (İpotek) | Alacaklı ipoteğin paraya çevrilmesini beklemeden kefile gidebilir | Sözleşmede aksi açıkça kararlaştırılmışsa sözleşme hükmü uygulanır |
| Taşınır veya Alacak Rehni | Önce teslime bağlı taşınır/alacak rehninin paraya çevrilmesi zorunludur | Rehnin alacağı karşılamayacağı hâkimce önceden belirlenirse veya borçlu iflas/konkordato yaşarsa doğrudan kefile gidilebilir |
| Eşin Yazılı Rızası | En geç kuruluş anında eşin yazılı rızası şarttır (TBK m. 584) | Ticaret siciline kayıtlı işletme sahibi, şirket ortağı/yöneticisi veya esnafın mesleki/şirketle ilgili kefaletlerinde aranmaz (6455 s. Kanun) |
Müteselsil Kefilin Hakları, Kapsam Sınırı ve Sona Erme
Müteselsil kefalet ağır bir güvence yükü yaratsa da kefil savunmasız değildir. Öncelikle TBK m. 591 gereğince kefil, asıl borçluya veya mirasçılarına ait olan zamanaşımı, takas, ödeme veya sözleşmenin geçersizliği gibi def’ileri alacaklıya karşı ileri sürmek hakkına sahip olduğu gibi, bunu yapmakla da yükümlüdür; asıl borçlu bu def’ilerden vazgeçmiş olsa dahi kefil ileri sürebilir. İkinci olarak, TBK m. 589/2 uyarınca kefilin sorumluluğu el yazısıyla yazılı tavan tutarı aşmamak kaydıyla asıl borç, temerrüt sonuçları, zamanında bildirilen takip masrafları ve en fazla işlemiş bir yıllık ile işlemekte olan yıla ait akdi faizler ile sınırlıdır.
Alacaklı, asıl borçlu borcunu 6 aydan fazla geciktirdiğinde veya iflas/konkordato talep ettiğinde TBK m. 594 gereği durumu kefile bildirmelidir; gecikme sebebiyle kefilin zararı doğarsa alacaklı bunu tazminle yükümlü olur. Borcu ödeyen müteselsil kefil ise TBK m. 596 gereğince alacaklının haklarına ve varsa ipoteklere halef olarak asıl borçluya (ve varsa diğer kefillere) rücu eder. Ayrıca gerçek kişiler bakımından kefalet süresi sözleşmede daha uzun yazılsa bile TBK m. 598 uyarınca kuruluş tarihinden itibaren 10 yılın dolmasıyla kendiliğinden sona erer. Adi ve müteselsil kefalet arasındaki ayrıntılı farklar için Müteselsil Kefil ile Adi Kefil Farkı rehberimizi veya borçlar hukuku hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz.
Müteselsil Kefalet Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Müteselsil kefil ile müşterek borçlu aynı şey midir?
Hayır. Müşterek borçlu (müteselsil borçlu — TBK m. 162) doğrudan asıl borç ilişkisinin tarafıdır ve kendisi hakkında TBK m. 583 el yazısı şartı, TBK m. 584 eş rızası veya 10 yıllık kefalet süresi kural olarak uygulanmaz. Ancak TBK m. 603 uyarınca gerçek kişilerce kişisel teminat amacıyla "müşterek borçlu" veya "garantör" adı altında verilen taahhütler de kefaletin koruyucu şekil ve eş rızası hükümlerine tabi tutulur.
Alacaklı borçluya hiç ihtar çekmeden doğrudan müteselsil kefile icra gönderebilir mi?
Asıl borçlunun açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olduğu (örneğin iflas ettiği veya hakkındaki takiplerin semeresiz kaldığı) haller dışında hayır. TBK m. 586/1 gereği alacaklı önce asıl borçluyu ifada geciktirip ona yönelik ihtarın sonuçsuz kaldığını göstermeden müteselsil kefile takip başlatamaz.
Sözleşmede "müteselsil kefil" ifadesi matbu basılmışsa sonuç ne olur?
TBK m. 583/1 müteselsil sıfatın da kefilin kendi el yazısıyla yazılmasını arar. Matbu metinde yalnızca "müteselsil kefil" yazıyor ve kefil sadece imza atmışsa müteselsil kefalet geçerli doğmaz; azami tutar ile tarih de el yazılı değilse kefalet sözleşmesi bütünüyle kesin hükümsüz olur.
Müteselsil kefalet kaç yıl sonra kendiliğinden sona erer?
Gerçek kişiler tarafından verilen tüm müteselsil kefaletler, TBK m. 598/3 uyarınca sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak 10 yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Süre en erken bitiminden 1 yıl önce kefilin el yazılı şekle uygun açıklamasıyla ve eş rızasıyla en fazla 10 yıl daha uzatılabilir.
Kişi sonradan adi kefaletten müteselsil kefalete geçirilebilir mi?
Evet, ancak kefilin sorumluluğunu ağırlaştıran bu değişiklik TBK m. 583/3 gereğince yeniden kefalet şekil şartlarına (el yazısıyla müteselsil ibaresi, tutar ve tarih) ve TBK m. 584/2 gereğince yeniden eşin yazılı rızasına tabidir. Bu şartlar eksikse dönüşüm hükümsüz kalır.
İlgili Hukuki Rehberler, Akademik Makaleler ve Hizmetlerimiz
- → Müteselsil Kefil ile Adi Kefil Arasındaki Fark Nedir?
- → Kadıköy'de Sözleşme Hazırlama Avukatı Nasıl Bulunur?
- → Sözleşme Hukuku Avukatı ile Nasıl Destek Alabilirsiniz?
- → Adi Kefalet Nedir? Hukuki Süreç ve Önemi
- → [Makale] Kefalet Sözleşmesinde Şekil Şartı Akademik İncelemesi
- → [Makale] 6098 s. TBK Satım Sözleşmesinde Alıcının Bildirim Külfeti
- → Sözleşmeler ve Borçlar Hukuku Hizmetlerimiz