Birden fazla kişiye kefil olmak hukuken mümkündür; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) aynı kişinin birden çok borçluya veya ayrı sözleşmelere kefalet vermesini yasaklamaz. Öte yandan, tek bir borç için birden fazla kişinin kefil olmasını düzenleyen birlikte kefalet (TBK m. 587) kurumunda kefillerin sorumluluğu; adi birlikte kefalet, müteselsil birlikte kefalet ve bağımsız kefalet ayrımına göre önemli ölçüde farklılaşır.
- Her Sözleşmede Ayrı Şekil Şartı: Birden fazla kişinin borcuna kefil oluyorsanız her sözleşmede TBK m. 583 uyarınca ayrı ayrı el yazısı azami tutar, tarih ve eş rızası gerekir.
- Birlikte Kefalette Pay Korunması (TBK m. 587/2): Müteselsil birlikte kefil bile olsanız, Türkiye’de takip edilebilen diğer tüm birlikte kefillere de takip başlatılmadıkça kendi payınızdan fazlasını ödemekten kaçınabilirsiniz.
- Bir Kefilin Kurtarılması Riski (TBK m. 587/4): Başka kefillerin de bulunduğu varsayımıyla kefil olduysanız ve alacaklı sonradan diğer kefillerden birini ibra ederse kefaletinizden kurtulma hakkınız doğabilir.
1. Bir Kişinin Birden Fazla Borçluya Kefil Olması
Vatandaşların sıkça sorduğu ilk durum, bir kişinin aynı anda hem bir arkadaşının kirasına hem de bir akrabasının banka kredisine ya da birden fazla ticari ortağın borcuna kefil olup olamayacağıdır. Türk Borçlar Kanunu’nda gerçek kişinin kaç farklı borç ilişkisine kefil olabileceğine dair sayısal bir kısıtlama bulunmamaktadır. Tam fiil ehliyetine sahip her kişi, ödeme gücünün elverdiği veya alacaklıların kabul ettiği ölçüde birden çok kişi için ayrı ayrı kefalet sözleşmesi akdedebilir.
Ancak her kefalet sözleşmesi diğerinden bağımsız bir teminat yükü yaratır. Örneğin üç ayrı arkadaşının kredisine 200.000 TL’şer limitlerle kefil olan kişi, toplamda 600.000 TL kişisel sorumluluk altına girmiş sayılır. Bu işlemlerin her birinde TBK m. 583 gereğince azami miktar, kefalet tarihi ve varsa müteselsil kefil sıfatı ayrı ayrı kendi el yazısıyla yazılmalı; her işlem için (ticari istisnalar dışında) TBK m. 584 kapsamında ayrı ayrı yazılı eş rızası alınmalıdır. Bankalar ise kendi risk politikaları gereği kişinin mevcut kefaletlerini KKB/Risk Merkezi kayıtlarından görerek yeni kredi kefaletini sınırlandırabilir.
2. Aynı Borca Birden Fazla Kişinin Kefil Olması: Birlikte Kefalet (TBK m. 587)
Hukuki sonuçları itibarıyla asıl karmaşık durum, birden fazla kişinin aynı asıl borca güvence verdiği birlikte kefalet halidir. TBK m. 587, kefillerin taahhüt şekline göre üç farklı sorumluluk rejimi öngörür:
| Birlikte Kefalet Türü | Kuruluş Şekli | Kefilin Sorumluluk Kapsamı | Payından Fazlasına İtiraz / Rücu |
|---|---|---|---|
| Adi Birlikte Kefalet (TBK m. 587/1) | Birden fazla kişi aynı borca adi kefil olarak birlikte kefil olur | Her kefil kendi payı için adi kefil, diğerlerinin payı için kefile kefil (ikinci dereceden kefil) gibi sorumludur | Alacaklıdan önce diğer paylar için ilgili kefillerin takibini isteyebilir (paya bölme def’i) |
| Müteselsil Birlikte Kefalet (TBK m. 587/2) | Kefiller borçluyla birlikte veya kendi aralarında müteselsilen yükümlü olur | Her kefil borcun tamamından müteselsil sorumludur | Türkiye’deki diğer kefillere de takip açılmadıkça kendi payından fazlasını ödemekten kaçınabilir; öderse payları oranında rücu eder |
| Bağımsız Birlikte Kefalet (TBK m. 587/3) | Kefiller birbirinden habersiz ve bağımsız şekilde aynı borca kefil olur | Her kefil taahhüt ettiği azami tutar dahilinde borcun tamamından sorumludur | Aksi kararlaştırılmadıkça ödeyen kefil diğerlerine toplam kefalet tutarındaki payları oranında rücu edebilir |
Müteselsil Birlikte Kefalette "Tüm Kefillere Takip" Kalkanı ve Alacaklı İbrası
TBK m. 587/2, uygulamada çoğu kez gözden kaçan çok önemli bir koruma barındırır: İki veya üç kişi aynı kredi veya kira sözleşmesine müteselsil kefil olarak imza atmışsa, alacaklı yalnızca mali durumu en güçlü olan tek bir kefile icra takibi başlatıp diğer kefilleri devre dışı bırakamaz. Borcun tamamını ödemesi istenen kefil, kendisiyle birlikte daha önce veya aynı zamanda müteselsilen yükümlü olan ve Türkiye’de takip edilebilen bütün kefillere karşı da takibe girişilmiş olmadıkça kendi payından fazlasını ödemekten kaçınabilir. Yalnızca diğer kefiller kendi paylarını ödemiş veya ayni güvence vermişse bu savunma ileri sürülemez.
Bunun yanında TBK m. 587/4 uyarınca alacaklı, bir kefilin aynı borç için başkalarının da kefil olduğu veya olacağı varsayımıyla imza attığını biliyor ya da bilmesi gerekiyorsa, sonradan bu varsayımın gerçekleşmemesi yahut alacaklının kefillerden birini borçtan kurtarması (ibra etmesi) veya o kefaletin hükümsüz çıkması durumunda diğer kefil de kefalet borcundan kurtulabilir. Benzer şekilde TBK m. 592 gereğince alacaklı elindeki rehin veya diğer teminatlardan kefilin zararına vazgeçerse kefilin sorumluluğu azalır.
Kefiller Arası Rücu ve Halefiyet İşleyişi
Birlikte kefalette kefillerden biri kendi payını aşan bir ödeme yaptığında, TBK m. 587/2–3 ve TBK m. 596 hükümleri birlikte devreye girer. Ödeyen kefil hem asıl borçluya borcun tamamı için rücu edebilir hem de asıl borçludan tahsilat yapılamadığı ölçüde diğer kefillere kendi kefalet payları oranında rücu talebi yöneltebilir. Eşit sorumluluk halinde paylar eşit kabul edilir; ancak kefiller farklı azami miktarlarla kefil olmuşlarsa rücu payları üstlendikleri azami kefalet miktarları oranında hesaplanır. Kefalet uyuşmazlıkları ve birlikte kefalette rücu hesaplamaları için borçlar hukuku birimimizle iletişime geçebilirsiniz.
Birden Fazla Kişiye Kefil Olma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Aynı anda birden fazla kişinin kredisine veya kirasına kefil olunabilir mi?
Evet, kanunen tam fiil ehliyetine sahip bir kişinin birden çok borçluya ayrı sözleşmelerle kefil olmasında hiçbir hukuki engel yoktur. Her işlem için TBK m. 583 el yazısı şartları ve TBK m. 584 eş rızası ayrı ayrı yerine getirilmelidir.
Aynı borca iki kişi kefil olursa borcun tamamı tek bir kefilden istenebilir mi?
Adi birlikte kefalette istenemez; her kefil öncelikle kendi yarı payından sorumludur (TBK m. 587/1). Müteselsil birlikte kefalette ise borcun tamamı istenebilir; ancak bunun için alacaklının Türkiye’de takip edilebilen diğer müteselsil kefile karşı da takibe girişmiş olması gerekir (TBK m. 587/2).
Müteselsil birlikte kefalette kefillerden biri borcu öderse diğer kefillere başvurabilir mi?
Evet. Kendi payından fazlasını ödeyen kefil, öncelikle asıl borçluya rücu edebileceği gibi, diğer kefillerin her birinden kendi kefalet paylarına düşen kısmı da talep edebilir. Üç müteselsil kefilden biri tüm borcu kapatmışsa diğer iki kefilin her birinden 1/3 oranında rücu alacağı doğar.
Alacaklı kefillerden birini serbest bırakırsa (ibra ederse) diğer kefil yine tüm borçtan sorumlu kalır mı?
Kefiller diğerlerinin de kefaletine güvenerek birlikte taahhüt altına girmişlerse TBK m. 587/4 uyarınca alacaklının kefillerden birini borçtan kurtarması diğer kefili de borçtan kurtarabilir. Bağımsız kefalette ise en azından kalan kefilin rücu haklarına zarar verildiği ölçüde sorumluluk indirimi gündeme gelir.
Birden fazla kefalet verilmesinde kredi veya gelir limiti engeli var mıdır?
Türk Borçlar Kanunu’nda gelir ya da kredi skoru sınırı yoktur; düşük gelirli birinin verdiği birden fazla kefalet bile şekil şartları tamamsa hukuken geçerlidir. Ancak bankalar ve finans kuruluşları kredi değerlendirmelerinde mevcut kefalet toplamını kişinin borçluluk limitine dahil ederek yeni kefilliği reddedebilir.
İlgili Hukuki Rehberler, Akademik Makaleler ve Hizmetlerimiz
- → Borçlar Hukuku Avukatı ile Hızla Çözüm Bulun
- → Borçlar Hukuku Hangi Hukuk Dalına Girer?
- → Borçlar Hukuku Nedir ve Neden Önemlidir?
- → Sözleşme Hukuku Avukatı ile Nasıl Destek Alabilirsiniz?
- → [Makale] Kefalet Sözleşmesinde Şekil Şartı Akademik İncelemesi
- → [Makale] 6098 s. TBK Satım Sözleşmesinde Alıcının Bildirim Külfeti
- → Sözleşmeler ve Borçlar Hukuku Hizmetlerimiz