İhracat Kambiyo Mevzuatı Hakkında Bilmeniz Gerekenler - Kakıcı Şimşek Hukuk Bürosu

İhracat Kambiyo Mevzuatı Hakkında Bilmeniz Gerekenler

İhracat kambiyo mevzuatı; 1567 sayılı Kanun, 2018-32/48 sayılı Tebliğ ve TCMB İhracat Genelgesi çerçevesinde, 180 günlük yasal sürede yurda getirilemeyen ihracat bedellerinin bankalarca 5 iş günü içinde Vergi Dairesine ihbar edilmesini, ardından gönderilen 90 günlük ihtarname sürecini ve 90+90 günlük mücbir sebep/haklı durum ek süre prosedürlerini düzenleyen uyumluluk rejimidir. Süre yönetimindeki hatalar ihracatçıyı %5 oranında kambiyo cezası ile karşı karşıya bırakır.

Açık İhracat Hesaplarında İhbar ve Ek Süre Takvimi

  • Banka İhbar Süresi (Tebliğ m. 8): 180 günlük (veya ek) süre sonunda kapanmayan hesaplar aracı banka tarafından 5 iş günü içinde Vergi Dairesi Başkanlığı/Müdürlüğüne ihbar edilir.
  • Vergi Dairesi İhtarnamesi: Vergi Dairesi 10 iş günü içinde ihracatçıya hesabın kapatılması için 90 gün süreli ihtarname gönderir.
  • Mücbir Sebep ve Haklı Durum Ek Süreleri: İhtarname süresi içinde başvuru halinde Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından 90+90 gün (mücbir sebebin devamı halinde altışar aylık dönemlerle devam eden) ek süreler tanınabilir.

İhracat Hesabı Süresinde Kapanmazsa Ne Olur?

Pek çok ihracatçı firma, yurt dışındaki alıcının ödeme güçlüğüne düşmesi, malın gümrükte veya limanda beklemesi ya da ticari ihtilaf çıkması nedeniyle 180 gün içinde bedeli tahsil edemeyebilmektedir. Bu durumda ihracat kambiyo mevzuatı derhal cezaya dönüşen otomatik bir sistem değil; kademeli bir idari bildirim ve savunma süreci öngörür:

  1. Aracı Bankanın İhbar Yükümlülüğü: 180 günlük genel süre (veya varsa bankaca tanınan ilk ek süre) dolduğunda açık kalan hesaplar aracı banka tarafından 5 iş günü içinde şirketin bağlı bulunduğu Vergi Dairesine bildirilir.
  2. 90 Günlük İhtarname Dönemi: Vergi Dairesi ihracatçıya tebliğ tarihinden itibaren 90 günlük ek kapatma süresi verir. Bu 90 gün içinde bedelin yurda getirilip İBKB düzenlenmesi veya 15.000 ABD Doları altındaki farkların terkin ettirilmesi halinde hiçbir ceza kesilmez.
  3. Ek Süre ve Mücbir Sebep Başvurusu: Bedel 90 gün içinde de tahsil edilemeyecekse, süre dolmadan önce Vergi Dairesine mücbir sebep veya haklı durum belgeleriyle yazılı ek süre dilekçesi verilmesi zorunludur.
  4. Cumhuriyet Savcılığına Bildirim: 90 günlük ihtarname ve ek süreler sonunda da kapatılamayan ve geçerli ek süre/terkin kararı alınamayan dosyalar, 1567 sayılı Kanun m. 3 gereğince idari para cezası kesilmesi için Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir.

Mücbir Sebep ve Haklı Durum Halleri Nelerdir?

TCMB İhracat Genelgesi m. 27 ve 2018-32/48 sayılı Tebliğ m. 9 kapsamında, ihracatçının iradesi dışında gelişen tahsilat engelleri şu iki kategoride değerlendirilir:

  • Mücbir Sebep Halleri: İthalatçı veya ihracatçı firmanın infisahı, iflası, konkordato ilanı veya faaliyetlerini daimi suretle tatil etmesi; resmi makamlardan belgelenen grev, lokavt ve avarya halleri; ithalatçı ülke makamlarının getirdiği kambiyo veya ithalat yasakları; savaş, abluka, doğal afet ve terör olayları.
  • Haklı Durum Halleri: Mücbir sebep tanımına girmemekle birlikte, alıcıyla yaşanılan uyuşmazlık nedeniyle yurt dışında veya Türkiye’de dava, icra ya da tahkim sürecinin başlatılmış olması, alıcı ülkenin ticaret müşavirliği/konsolosluk onaylı yazıları veya alıcıyla yapılan resmi vade uzatım/sulh protokolleri.
Süreç Aşaması Süre / Yetkili Kurum Yapılması Gereken Hukuki İşlem Sonucu
1. Genel Kapatma Dönemi 180 gün (Aracı Banka) Bedelin tahsili, İBKB düzenlenmesi veya 15.000 USD altı banka terkini Hesap sorunsuz kapanır; Vergi Dairesi bildirimi yapılmaz.
2. İhbar ve İhtarname 5 iş günü (Banka) + 90 gün (Vergi Dairesi) İhtarname süresi içinde İBKB sunma, mahsup veya terkin talebi 90 gün içinde kapatılırsa idari para cezası kesilmez.
3. Haklı Durum Ek Süreleri 90 + 90 gün (Vergi Dairesi Başkanlığı) Dava/tahkim dilekçesi, yazışmalar veya ticaret müşavirliği yazısıyla başvuru Ek süre boyunca Savcılık bildirimi durdurulur.
4. Mücbir Sebep Uzatımı 6’şar aylık dönemlerle (Hazine / Vergi Dairesi) İflas, konkordato veya resmi kambiyo yasağı belgelerinin sunulması Mücbir sebep sürdükçe hesap açık tutulur veya terkin edilir.

İhracat Sözleşmelerinde Kambiyo Riskini Önleyici Hukuki Tedbirler

İhracatçı şirketlerin sonradan Vergi Dairesi ve Cumhuriyet Savcılığı nezdinde savunma yapmak zorunda kalmaması için satış sözleşmelerinde mutlaka şu önleyici önlemleri alması gerekir:

  • Sözleşme ve Proforma Uyumu: Ödeme vadesi 180 günü aşacaksa, sözleşmenin mutlaka ihracat mevzuatına uygun kredili satış şartlarını ve vade tarihini açıkça içermesi sağlanmalıdır.
  • Doğru Akreditif ve Teminat Kurgusu: Mal mukabili yerine gayrikabilirücu (dönülemez) akreditif, Eximbank/alacak sigortası veya banka garantisi tercih edilmelidir.
  • Ülke İstisnalarının Takibi: İhracat yapılan ülkenin TCMB İhracat Genelgesi Ek-2 (tam istisna) veya Ek-3 (%50 istisna) listesinde olup olmadığı sevkiyat öncesinde kontrol edilmelidir.

İhracat Kambiyo Mevzuatı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Alıcı borcunu ödemezse ihracatçı yine de kambiyo cezası öder mi?

Alıcıya karşı yurt dışında veya Türkiye’de dava, icra takibi ya da tahkim başlatıldığı resmi belgelerle kanıtlandığında haklı durum kapsamında ek süre verilir; tahsilatın tamamen imkânsız olduğu resmi makam/mahkeme belgeleriyle tevsik edilirse hesap terkin edilebilir ve ihracatçıya ceza kesilmez.

Haklı durum ile mücbir sebep başvuruları nereye yapılır?

İlk 90 günlük ihtarname döneminde ek süre başvuruları ihracatçının bağlı bulunduğu Vergi Dairesi Başkanlığına veya Vergi Dairesi Müdürlüğüne yazılı dilekçe ve tercüme/onaylı kanıt belgeleriyle yapılır; 180 günü aşan mücbir sebep uzatımlarında ise yetkili Vergi Dairesi Başkanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı makamlarına başvurulur.

İhracat yapılan firma konkordato ilan ettiyse açık hesap nasıl kapanır?

Alıcının iflası veya konkordato ilan etmesi TCMB İhracat Genelgesi’ne göre tipik bir mücbir sebep halidir. Mahkeme veya ticaret sicili/konsolosluk onaylı kararın Vergi Dairesine sunulmasıyla mücbir sebep ek süresi alınır ve konkordato sonucunda tahsil edilemeyen kısım için terkin talep edilir.

Kambiyo mevzuatında terkin sınırı aşılırsa tüm beyanname bedeli üzerinden mi ceza hesaplanır?

Hayır. 1567 sayılı Kanun m. 3 uyarınca uygulanacak idari para cezası toplam ihracat bedeli üzerinden değil, yalnızca yurda getirilmeyen (açık kalan) kısım üzerinden %5 oranında hesaplanır.

Açık hesaplar için vergi dairesinden gelen ihtarnameye cevap verilmezse ne olur?

90 günlük ihtarname süresinde kapatılmayan veya ek süre/terkin başvurusu yapılmayan hesaplar için Vergi Dairesi sürenin bitimini takiben Cumhuriyet Başsavcılığına suç/kabahat ihbarında bulunur ve savcılık tarafından idari para cezası kararı düzenlenir.

İhracat uyum ve savunma desteği alın: Mücbir sebep ek süre başvuruları, ticaret müşavirliği onaylı tahsil imkânsızlığı dosyaları ve Vergi Dairesi ihtarnameleri konusunda ticaret hukuku desteğimiz için Kakıcı Şimşek Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

WhatsApp ile iletişime geç